Feeds:
Entradas
Comentarios

Estilo orriak

Estilo orriak argibide multzoak dira eta testuen artxiboekin lotuta daude. Formatoen itxuraz eta edukien aurkezpenaz arduratzen dira. Estilo orriek edukiak modu hobean egituratzeko balio dute eta erabiltzaileari abiadura, sartzeko erreztasuna, konsistentzia etab. ematen dizkie. Testuen trataeraz arduratzen diren programentzat eta edizio digitalean erabiltzen diren markaketa lengoaientzat oso erabilgarriak dira estilo orriak. Web orrian diseinuan aurrerakuntza garrantzitsua izan dira baita ere.

Hiru motako estilo orriak daude:

  1. Indar gehien daukan orria da, eta HTML kodea duen artxiboa ez den beste artxibo batean dago.
  2. Barnekoa, hau HTML dokumento batean dago; modu honetan estiloaren informazioa eta HTML kodea banatzen dira.
  3. Ulergarritasun arazoak sortu ohi ditu honek, HTML etiketa baten barruan orrialdearen estilo lengoaia zuzenean txertatzeko balio du.

Iturriak:

Markaketa lengoaia

Markaketa lengoaia informatikan erabiltzen den lengoaia da; honen bidez, testuen egitura, itxura eta formatoa marken eta etiketen bidez adierazten da. Programa informatikoak era egokian interpretatu ahal izateko testuaren jatorrizko edukiari esanahi zehatz bat duten etiketak gehitzen zaizkie.

Gaur egun HTML da markaketa lengoaiarik ezagunenetarikoa, honen helburua informazioa egituratzea delarik. Baina gerora XML sortu zen HTML-ren gabeziak gainditzen dituena. HTML-ak datuak erakusten dituen bitartean XML-ak deskribatu egiten ditu, eta horiek biak elkartzean XHTML agertu da, bi ezaugarriak dituelarik.

Markaketa lengoaiaren aurrekaria hauek ditugu:

  • Scribe: markaketa lengoaia diberatu zuen lengoaia. Honek ondorengo sistemetan izan zuen eragina.
  • TeX: asko erabiltzen da eremu akademikoan, zientzialarien artean batez ere.
  • LaTeX: testuen konposaketa sistema, letra motak sinplifikatzeko eta erabiltzailea testuaren inguruan kontzentratzeko erabilia.
  • BibTeX: erreferentzia sistema bati formatua emateko erabiltzen da.
  • GML: etiketen oinarriari aplikatzen zaien azalpen multzoa.
  • SGML: dokumentuen antolaketa eta etiketatzerako sistema.

Iturriak:

Orain dela urte batzuk munduko hezkuntza instituziorik garrantzitsuenek eta baita beste motako asoziazioek ere obra inportanteen, artikuluen eta maia guztietan garrantzitsuak diren  ikerketarako eta hezkuntzarako edukien digitalizazioa bultzatu dute.

Liburutegi digitalak sareari esker lortu dugun abantailetako bat da. Modu honetan jakituria unibersalizatzea errezagoa da. Liburutegi hauek datu baseak izateaz gain, baita jakituria munduan zehar hedatzea ahalbidetzen duen baliabide bat  dira ere.  

 Hedatuz liburutego digital Euskomedia Fundazioak sortu zuen. Honi bitartez Eusko Ikaskuntzak 1918. urtetik argitaratutako arikulo, monografia eta 1907tik RIEV aldizkariak argitaratutako ale guztiak euskal gizarteari helaraztea da helburua.

Goitik behera irakurri daitezkeen eta baliabide tematiko handiak dituzten gai diferenteak jorratzen dituzten 5000 artikulo daude. Artearen, historiaren eta antropologiaren inguruko gaiak dira nagusi. Bilaketak hainbat formatuetan daude eskuragarri: ASCII Citation, BibTeX, Dublin Core, EP3 XML, EndNote, METS, MODS, OpenURL ContextObject, Refer eta Reference Manager.

Euskomedia Fundazioa Eusko Ikaskuntzak sortu zuen 2002ko otsailaren 18an euskal kultura eta zientziarekin zerikusia duten baliabide digitalak eta, orokorrean, baliabide bibliografikoak kontsultatzeko erraztasunak ahalbidetzeko.

 

Iturriak:

Teknologia berriek hainbat aldaketa ekarri dute gure eguneroko bizitzara, eta literatura gure egunoroko bizitzetan aurkituz dezakegunez gero, teknologia berriek bertan izan duten eragina eta sortu dituzten aldaketak aipagarriak direla esan dezakegu. E-Book-aren agerpena aldaketa aipagarria izan da literatura arloan. E-Book-a liburu digitala da, liburu tradizional baten bertsio digital edo elektronikoa. Gaur egun dena digitalizaturik dagoenez gero liburu digitalak arrerakuntza bat direla esan genezake, eta behar bada hala da, baina gauza guztiek bezala alde onak eta txarrak ditu, horregatik, E-Book-aren eta liburu tradizionalaren arteko desberdintasunak azaltzen ahaleginduko naiz, modu horretan argiago ikusi ahal izango ditugu bakoitzaren alde onak zein txarrak.

Liburu tradizionala paperean argitaraturik dagoen liburua denez gero, paperean soilik irakurri dezakegu; baina liburu elektronikoa berriz, digitalizaturik dago,eta horri esker hainbat aparatu elektronikotan irakurri dezakegu, besteak beste: ordenagailuan, telefono inteligenteetan, mugikorretan…

Erabilerari eta erosotasunari dagokionez liburu tradizionala erosoagoa eta eralbiltzeko errezagoa da, izan ere E-Book-a pantailan irakurri beharra daukagu eta hori desorosoagoa izateaz aparte, kontuan izan behar dugu era digital batean bizi bagara ere, mundu guztiak ez daukala medio digitala eskuragarri, kontuan hartu barik hori menperatzen ez duten pertsonak.

Horren aurrean zera izan behar dugu kontuan, hipertestuareari esker E-Book-aren bitartez behar dugun informazioa bilatu, zehaztu eta hendiagotu dezakegula. Gainera E-Book-ak liburuaren itzulpena zilegi egiten du eta dinamikoa eta inteligentea denez gero oso aproposa egiten du ikerketa eta kontsultarako liburu tradizionalaren aurrean.

Inprimatzeko orduan, liburu elektronikoak paperezkoak baino erraztasun handiagoak eskeintzen ditu eta itzulerek eragindako galera ekonomikoak eta deskatalogazioa saihesten dira.

Hauek dira bi liburuen arteko desberdintasun batzuk, bien arteko diferentziak argi daude eta azken finean pertsona bakoitzak gustokoen duena aukeratu du.

 

Erreferentziak:

Imprentaren sorkuntzatik gaur egun arte hainbat aldaketa egon dira agiletasunaren gaiaren inguruan. María Jesús Lamarcak bere “El autor y la autoría en el mundo digital” artikuluan dioen moduan, kapitalismoa sortu aurretik egiletasuna oso finkaturik ez egon arren, denborak aurrera egin ahala autorearen irudia finkatuz, indartuz eta lekua hartuz joan zen, honek bere lekua eta subiranotasuna lortu zuen arte. Eta hasiera batean irudi hori oso finkaturik ez egoteagatik erlijioaren inguruko hainbat liburu sakratu, Homeroren lanak, Shakespeareren lanen plagioak etab. sortu baziren ere, momentu batean, egiletasunaren kontzeptuak testuaren finkapena eta jabetza materiala zeramatzan berarekin.

Baina gaur egun, internet eta hipertestuaren agerpenak egiletasunaren kontzeptuaren aldaketa ekarri du, izan ere, orain nahi duguna egin dezakegu interneten eskuragarri daukagunarekin, edozer gauza ikusi, aldatu, horri zeozer gehitu etab. Ahalmen horren eraginez, interneten argitaratzen denaren kontrola galdu egiten da.

Rafael Sánchez Ferlosio jabetza intelektualaren kontra agertzen den idazleetako bat da, honen arabera idazleen helbururik garrantzitsuena ez litzateke dirua irabaztea izan behar, baizik eta haiek sortutako hainbat eta jende gehiagori heldu dakion lortzea.

Argi dagoena zera da, gaur egon garai batean lortu zen egiletasunaren subiranotasuna galdu egin dela, bakoitzak bere aldeko edo kontrako ideiak izango ditu, baina orain egiletasunaren inguruan deskontrol handiagoa dagoela ukaezina da.

 

Erreferentziak:

Tim Berners-Lee

Tim Berners-Lee 3W-en sortzailea da, honek 1994. urtean bultzatu zuen WWW sistemaren sorkuntza, eta sistema honi zor diogu gaur egungo Interneta. Gizon hau izan zen World Wide Web lehenengo zerbitzailea idatzi zuena, hipertestuaren transferentziarako protokoloa (HTTP), kontzeptu hau guztiz garrantzitsua izan zen 1990.urtean Internetaren hedapen masiborako.

Berners-Lee (1955) Londresen jaio zen eta 1976. urtean Oxford Unibertsitateko Queen´s Collegen Fisikan lizentziatu zen. 80ko hamarkadan “Enquire” programa diseinatu zuen, hau izan zen bere geroagoko sorkuntzaren oinarria, alegia. 1989an CERN laborategiari hipertestu global baten ideia aurkeztu zion, eta geroago ideia hori World Wide Web-a bilakatuko zen. Hasieran ideia hori zientzialariek Internet erabiliz modu errazago batean komunikatu ahal izateko garatu egin zen, hala ere denborarekin bere ideia hori baino askoz gehiago bilakatu da.  1991.urtean bere proiektua publikatu zuen eta 1994. urterako oso hedatuta zegoen jadanik.

Berner-Lee Europatik Estatu Batuetara joan zen, izan ere Europan ez zuen behar beste laguntzarik jasotzen. Azkenaldian web semantiko baten inguruan zebilen lanean, sare honek informazioa datu-base desberdinetatik lortzea ahalbidetuko luke, eta honez gain bilatzaileek emaitza zehatzak lortuko lituzkete, gaur egun ez bezala.

 Argi dago Tim Berners-Lee-ren ideiak, nahiz eta hasieran beste helburu batzuetarako sortu sen arren, gure bizitzan eta teknologia berrien munduan eragin handia izan duela, eta lanean jarraitzen duenez gero zeinek daki zein eta zenbat erraztasun gehiago sortzen lagun dezakeen zientzialari honek.

Erreferentziak:

Hizketa ezagutza

Hizketa Ezagutza (Hizketa Ezagutza Automatikoa edo Konputadore Hizketa Ezagutza bezala ezagutzen dena ere bai) ahozkatutako hitzak makinak irakurtzeko gai diren sarreretan bihurtzen dituzte. “Ahots Ezagutza” terminoa askotan txarto erabiltzen da Hizketa Ezagutzari erreferentzia egiteko. Hiztunaren ezagutzari buruz deritzogunean hitz egiten ari den pertsonaren ezagutzaz ari gara, esaten ari denarekin alderatuz. Halaber, Hizketa Ezagutza sistemak erabiltzen duten kazetari eta aparatu sortzaileek askotan Ahots Ezagutza terminoa erabiltzen dute Hizketa Ezagutza esan nahi dutenean.

Hizkuntza ezagutza aplikazioak ahotz markaketarako (ad., “Deitu Etxera”), deien igorpenarako (ad. “Taldeko dei bat egin nahiko nuke”), aplikazio domotikoen kontrola eta audioan oinarritutako edukien bilaketa egiteko (ad., hitz jakin batzuk ahozkatuak izan diren podkast bat bilatu), informazio bakunaren sarreretarako (ad. Kreditu txartel baten erabilera), estrukturatutako dokumentuen prestakuntzarako (ad., irizpen erradiologiakoak), ahozkeratik testurako prozesaketarako (ad., hitz prozesagailua edo e-mailak) , eta hegazkinen garlingetan ( normalean Ahots Sarrera Zuzena bezala ezagututa) erabiltzen da.

Arlo askotan erabiltzen da, adibidez: osasunaren arretan, gerrarako hegazkinetan, helikopteroetan, trafiko aereoan, etab.

Iturriak: